DOĞUDA ETNİK GRUPLAR – 7
Osmanlı açısından bakarsak Mezopotamya, Anadolu kültürüne önemli katkılar sağlamıştır. Osmanlılar döneminde ve günümüzde de, Diyarbakır, Şanlıurfa, Mardin gibi bir çok il, bu yörenin en önemli kültür şehirleri arasındadır. Hepsinin kendine has kültür birikimleri olduğu kadar, Anadolu’daki diğer şehirlerle de etkileşim içinde, kültür alıp verme durumları olmuştur.
Türkiye’nin doğu kesimine hakim olan Kürtler ve Konuşulan Kürtçe dilinin özelliklerinden bir tanesi, bu dil içerisinde biraz Arapça, biraz Farsça ve Türkçe dışında pek az sözcüğe rastlanmıştır. Kürtlerin, pek çok dinden ve mezhepten kişilere mensup olmaları (Sünni, Şii, Alevi, Nasturi, Yezidi, Keldani, Yakubi, Süryani, Yahudi, Yezidi, Hıristiyan gibi), farklı dil, lehçeler ve alt lehçeler konuşmaları onların bir arada yaşamasını engellememiştir. Aynı zamanda Kürtler yüzyıllar boyunca tek başına bir devlet olma yönünde gerekli alt yapıyı sağlayamamışlardır. Kürtçülerin tek övünç kaynağı olan en ünlü eser Memu Zin (Mem o Zin) adı verilen destandır.
Osmanlı, 1500’lü yıllarda, Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran ve Otlukbeli seferleriyle Mercidabık ve Ridaniye savaşlarıyla bu bölgeye net bir biçimde girmiştir. Osmanlılar bu bölgeye hakim olduktan sonra, bölgedeki tarihi yapıyı korumuş ve üzerine kendi mimarisini yansıtan kervansaraylar, hanlar gibi pek çok tarihi eser inşa etmiştir. Batı’dan doğuya ya da doğudan batıya geçiş yeri olmuştur. Osmanlıların mimari yapısı oldukça zengin olmakla birlikte Osmanlılar bu güzergah üzerinde birçok han ve kervansaraylar yaptırmıştır.
Diyarbakır şehrinin en eski adı Amid. 11.yy’da Türkmenlerin şehre yerleşmesiyle birlikte Kara Amid diye anılıyor. Osmanlı’da Diyarbekir adı kullanılıyor. Mezopotamya ve Anadolu’nun kesişim bölgesinde
yer alıyor. Selçuklu ve Osmanlı’dan kalma birçok eserin dışında şehirde daha önce yaşamış ve halen azınlık bir şekilde bulunan hrıstiyan, Süryani ve ermeni cemaatlere ait Kiliseler bulunmaktadır.
Şanlıurfa bu bölgede Peygamberler şehri olarak anılır. Pek çoğumuzun bildiği gibi, İbrahim peygamberin doğduğu yer ve daha sonra Eyüp peygamberin yaşadığı yer olarak bilinir. Osmanlılar burayı Yavuz Sultan Selim zamanında Osmanlı hakimiyetine katarlar. Mardin’de ise Süryani, Ermeni, Türkmen, Kürt, Zaza gibi birçok çeşitli kültürü, milliyeti bir arada barındıran bir şehirdir. Mardin, manastır ve kiliseleriyle ünlüdür daha çok. Taştan evler şehir mimarisinin ilginç örnekleridir.