Şubat 8
Geçmişten günümüze kadar gelen o kadar güzel oyunlarımız var ki ve bu oyunlar değerlerini yitirmeyerek günümüzde de halen oynanmaktadır. Büyüklerimiz, yani atalarımız bu oyunları oynayarak günümüze kadar taşımışlardır. Böylece günümüzde halen oynanır hale gelmiştir. Kimi zaman bu oyunlar oyun olarak değilde, o günün ihtiyaçları olarak karşımıza çıkmaktadır. Atalarımız sayesinde günümüze gelene kadar bu durum oyun haline dönüşmüştür.
Mangala da bu oyunlardan bir tanesidir. Günümüzdeki gençler belki de bu oyunun adını hiç duymamışlardır ve hayatlarında hiç oynamamışlardır.
Şimdi biraz Mangala oyunundan bahsedelim. Mangala oyununu araştırdığımızda, bizim karşımıza, bir Türk zeka oyunu olduğu çıkar. Yani, günümüzdeki şekli ile zeka geliştirici bir oyun halini almıştır. Bir diğer adı Köçürme’dir. Dünyadaki yaygın adıyla Mankala oyunudur.
Mangala oyunu, 16. yüzyıldan başlayarak Türk minyatürlerindeki tasvirlerde yer almıştır. Bu oyunun geçmişine baktığımızda, çok eski tarihlere dayandığını görmekteyiz. Bazı bilim insanları, o dönemlerde mangala oyununu oyun olarak değil de, daha çok kayıt tutmak için kullanırlarmış. Mangala çok eski dönemlerde, ilk çıktığında taşlar ile değil, daha çok tohumlar ile oynanıyormuş. Eğlence olarak oynanması, ilk olarak Orta Asya’da Türkler ile birlikte başlamıştır. Türkler Orta Asya’da Mangala’yı eğlence haline getirerek, oyun haline dönüştürmüşlerdir.
Mangala basit bir oyun olarak görülse de, aslında bu öyle pek de basit bir oyun değildir. Çünkü bu oyunun içindeki 12 oyuk 12 ayı temsil ederken, oyukların içinde bulunan her bir 4 taş 4 ayı, sağda ve solda bulunan hazineler ise Doğu ve Batı’yı sembolize etmektedir.
Bu oyun Türkiye’nin pek çok illerinde oynanır. Gaziantep, Urfa, Hatay gibi illede oynanan diğer adı ile Köçürme olan bu oyun, Türkiye’de son yıllarda Mangala adıyla piyasaya sürülmüştür.
Diğer ülkelerde de Mangala’ya çok benzeyen oyunlar vardır. Irak’ta oynanan Halusa, Filistin’de oynanan El-mankala ve Baltık Alman oyunu olan Bohnenspiel ile çok benzerlik gösterir. Anadolu’da ise uzun yıllardır oynanır.
Her oyun oynandığı yerin şivesine göre isimlendirilebilir. Bu oyun da aynı şekilde, bazı yörelerde farklı isimlerle anılır. Örneğin Erzurum’da Mangala oyununa pıç denilirken, Konya’da bu oyuna meneli taş denmektedir., Safranbolu dolaylarında ise altıev adıyla bilinmektedir. Oyunun oynayış biçimleri ve kuralları yöreden yöreye değişiklik gösterebilmektedir
Mangala oyununun pek çok faydası var. Kişilerde dikkat yoğunlaşması sağlar. Herhangi bir konu hakkında daha iyi bir şekilde odaklanmamıza yardımcı olur. Ezberci zihniyetten uzaklaşmamızı sağlar. Strateji geliştirmemizde bizlere yardımcı olur. Bizleri sosyalleştirir.
Mangala ve mangala gibi oyunlar, bizlere eski dönemlerden günümüze, kültürümüzü taşımışlardır. Yaşam biçimlerimizi bu oyunların bir kısmında görebiliriz. Her ne kadar eğlence tarzı olarak algılansa da, bu oyunların bir yaşam biçimi olduğunu unutmamak gerekir.