TARİHE DAMGA VURAN MEDENİYETLER -7-
Bu hafta, TARİHE DAMGA VURAN MEDENİYETLER adlı köşe yazımın konusunu İyonyalılar oluşturmaktadır.
İyonya, Anadolu’da kurulan bir medeniyet olup bugünkü İzmir ve Aydın’ın sahil şeridine sahip ve çok eski dönemlerden olan Antik Çağ’da verilen isimdir. İyonya Akalar tarafından Milet, Efes, Foça ve İzmir çevresinde kurulmuştur. O dönemde Akalar Dor istilası sonucu Yunanistan’dan kaçmışlardır. Dünyanın yedi harikası arasında gösterilen Efes Artemis Tapınağı İyonlar döneminde inşa edilmiştir.
İyonyalılar dönemlerinde halk oldukça özgürdü. Halkı koruyan haklarını gözeten bir yönetim sayesinde baskı altında kalmadıkları için, bilim, ticaret ve benzeri alanlara yönelerek, dönemlerinde oldukça gelişmiş bir devlet halini almışlar ve gelecekteki çoğu özgür devletin de kurucusu olmuşlardır. Gelecekteki devletlere örnek olan iyonlar’da devletin dini mevcut değildi. Herkes kendi inancında dilinde özgürce davranır, ticaretlerini özgürce yaparlardı. Böylece diğer devletlerden daha ileriye gitmiş ve halkı diğer devletlerden daha rahat ve huzurlu bir hayat sürmüşlerdir.
Bugün Yunanistan’ın bulunduğu bölgeden gelerek Anadolu’ya yerleşmiş oaln iyonlar kıyı şehirleriyle Ege Denizi’ndeki adaların bir kısmına sahiptiler. M.Ö.1000 yılında kurulan İyonlar Efes, Kolofon, Milet, Mydnos, Priene, Teos, Erythrae, Klazomenai, Phokaia (Foça), Smyrna (İzmir), Samos (Sisam) ile Khios (Sakız) olmak üzere 12 şehir kurarak, bu şehirler içinde Efes ve Milet, devrin bir kültür ve uygarlık merkezi olmuştur.
Grek mimarisinde ki Dor nizamından sonra ortaya İyon nizamı karakteristik özelliği sütunlarda toplayarak,tapınak sütunları ince ve uzun sütunlardan oluşmaktadır.
İyonlar denizci insanlardı. Birçok Akdeniz limanlarına mal taşıyarak hayatlarını kazanıyorlardı. Denizcilik ticaretinde olumlu yönde gelişmiş ticaretleri bu yönde artmıştır.
Doğada en üstün kuvvetin su olduğuna inan Thales, filozofların başında gelir. Thales’ten sonra Anaksimander ile Anaksimenes de her şeyin belirli bir kudrete bağlı olduğunu ifade etmiştir. Anaksimenes en üstün kuvvetin hava olduğunu söylemiştir.
İyonlar heykelcilikte, mimarlıkta da çok ilerlemişlerdi. Bölgede bulunan 12 bağımsız sahil kenti (Kuzeyden Güneye) Phokaia (Foça), Klazomenai, Erythrae, Teos, Kolophon, Lebedos, Ephesos (Efes), Priene, Mydnos ve Miletos (Milet) ile birlikte Khios (Sakız) ve Samos (Sisam) ada kentleri idi. Bu kentler MÖ. 1000 dolayında Dorlardan kaçan Akalar tarafından kurulmuş 12 bağımsız şehir devletidir.
Bağımsız şehir devleti şeklinde yönetilmekteydiler.
Yunan Alfabeleri Fenike Alfabesi’nden uyarlanarak MÖ. 9. yüzyıldan itibaren yaygınlık kazandı. Tüm Helenler tarafından benimsenen ve soldan sağa yazılan İyon Alfabesi zamanla diğerlerini tasfiye etmiştir. Günümüzde de kullanılan ve Yunan Alfabesi olarak bilinen alfabe, İyon Alfabesidir. Latin ve Kiril yani Slav alfabeleri Yunan alfabesinden türemiştir.
Yazımın sekizinci bölümünde görüşmek dileğiyle hoşçakalın.